Vaka formülasyonu nasıl yazılır? Şablon ve kurgusal örnek

Altı başlıkla ilk taslağı kur

Başvuru sorunu: Danışan neyi değiştirmek istiyor ve günlük yaşamında ne zorlaşıyor? Bağlam: Sorunun zaman içindeki seyri ve ilgili yaşam koşulları neler? Tetikleyici: Güçlük hangi durumlarda belirginleşiyor?

Sürdüren döngü: Düşünce, duygu ve davranış nasıl birbirini etkiliyor olabilir? Kaynaklar: Danışanın güçlü yanları ve ulaşabildiği destekler neler? Açık sorular: Hangi bilgi eksik ve hangi bulgu hipotezi değiştirebilir? Her başlıkta bildiğini ve yorumunu ayır.

Kurgusal örnek: sunumları erteleme

Gözlem: Kurgusal yetişkin danışan, iş sunumu öncesinde hazırlığı ertelediğini ve arkadaşından tekrar tekrar sunumu kontrol etmesini istediğini anlatıyor. Ertelemenin nedenini henüz ayrıntılı konuşmadınız.

Çalışma hipotezi: Hata yapma beklentisi rahatsızlığı artırıyor, erteleme ve kontrol ettirme kısa süreli rahatlama sağlıyor olabilir. Alternatif: Görevin kapsamı belirsiz veya iş yükü gerçekçi olmayan düzeyde olabilir. Bu örnek bir tanı ya da müdahale önerisi değildir.

Hipotezi sınanabilir soruya dönüştür

“Mükemmeliyetçi olduğu için erteliyor” cümlesi gözlemle açıklamayı birbirine karıştırır. Bunun yerine “Erteleme hangi görevlerde oluyor? Ertelemediği örnekler var mı? Kontrol ettirdikten sonra ne değişiyor?” gibi bilgi toplama soruları yaz.

Hipoteze uymayan bulguyu da kaydet. Danışan iş yükü azaldığında sunumları rahatça yapıyorsa, yalnızca bireysel bir örüntüye odaklanan açıklamanı gözden geçirmen gerekebilir. Formülasyonun değeri değişmez oluşunda değil, yeni bilgiyi taşıyabilmesindedir.

Süpervizyon için kısa çalışma metni

Kopyalanabilir başlangıç: “Başvuru sorunu: […]. Doğrudan gözlemler: […]. Çalışma hipotezim: […]. Alternatif açıklama: […]. Bilmediğim alanlar: […]. Süpervizyon sorum: Bu hipotezi değerlendirirken hangi bilgileri gözden kaçırıyorum?”

SüpervizAI’de kurgusal taslağı çalışırken eksik bilgileri işaretlemesini iste. Üretilen bir açıklamayı danışanın geçmişine ilişkin gerçek bilgi gibi kaydetme. Gerçek vakaların değerlendirmesi ve kullanılacak yaklaşım kendi mesleki yetkinliğine bağlıdır.

Aynı vaka farklı yaklaşımlarda nasıl düşünülür?

Formülasyon, kullandığın kuramsal çerçeveyle ilişkili olsa da gözlem ile yorum ayrımını her çerçevede korumak gerekir. BDT’de belirli bir durumdaki anlam ve davranış döngüsüyle başlayabilirsin. Şema terapisinde tekrar eden anlamın seans içinde hangi durum ve korunma biçimleriyle ortaya çıktığını araştırabilirsin. ACT’de davranışın bağlam içindeki işlevi ve önem verilen yaşam yönüyle ilişkisi inceleme alanı olabilir.

Bu üç harita aynı şeyin yalnızca farklı adları değildir. Kavramları bir araya getirirken her birinin hangi soruyu yanıtladığını belirt. Kurgusal sunum erteleme örneğinde “çekiliyor” davranışı gözlemdir; hangi anlamla, hangi işlevle ve hangi bağlamda oluştuğu ayrı sorudur. Yaklaşımlar arasında geçiş, kendi eğitimin ve yetkinliğin içinde gerekçelendirilir.

Bağlamı bireysel bir açıklamanın altında kaybetme

Kişinin iş yükü, maddi koşulları, ilişkilerindeki gerçek sorun veya ayrımcılık deneyimi gibi bağlamlar, kişisel bir örüntü etiketiyle yok olmaz. Formülasyonun yalnızca kişinin düşüncesini değiştirmeye odaklanması gereken alanları daha baştan varsaymaması gerekir.

Kurgusal danışanın sunum ertelemesi için olası açıklamalardan biri görev kapsamının sürekli değiştirilmesidir. Bu bilgi doğrulanırsa ilk haritanın değişmesi beklenir. “Bu açıklamaya uymayan hangi çevresel bilgiyi henüz sormadım?” sorusu, formülasyonu geniş tutmak için kullanılabilir.

Güncellemeyi eski açıklamanın üstüne ekle

Her yeni bilgi geldiğinde bütün notu yeniden yazmak yerine neyin değiştiğini kaydet. Önceki hipotez: […]. Yeni öğrenilen bilgi: […]. Hipotezde yapılan değişiklik: […]. Henüz korunan alternatif: […]. Sonraki değerlendirme sorusu: […].

Bu düzen, eski varsayımı güncel gerçek gibi okumayı önler. Süpervizyonda yalnızca son formülasyonu değil, hangi gözlemle düşünceni değiştirdiğini de konuşabilirsin. Danışanın kendi açıklamasının haritada nerede yer aldığına ayrıca bak.

Sık sorulan sorular

Vaka formülasyonu ile tanı arasındaki fark nedir?

Tanı bir sınıflandırma çerçevesidir. Formülasyon ise bu kişinin güçlüğünü bağlamı, kaynakları ve sürdürücü örüntüleriyle açıklamaya çalışan bireysel çalışma hipotezidir.

Formülasyon ne zaman güncellenir?

Yeni bilgi, hipoteze uymayan bir gözlem, hedef değişikliği veya süreçteki bir zorlanma mevcut açıklamayı yeniden düşünmeyi gerektirdiğinde güncellenebilir.